فصلنامه علمی دانش حکمرانی

فصلنامه علمی دانش حکمرانی

حکمرانی مضاف در آیین‌های عاشورایی: تحلیل تجربی بازتولید هویت اسلامی-ایرانی و مهندسی انسجام اجتماعی در جمهوری اسلامی ایران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشگاه عالی دفاع ملی
2 استادیار و عضو هیئت علمی دانشگاه علوم انتظامی امین
3 دکتری مهندسی سیستم های فرهنگی، دانشگاه جامع امام حسین (ع). تهران. ایران
4 دانشیار و عضو هیات علمی دانشگاه جامع امام حسین(ع) تهران. ایران
چکیده
این پژوهش با هدف تبیین سازوکارهای حکمرانی مضاف در آیین‌های عاشورایی و تحلیل نقش آن در بازتولید هویت اسلامی-ایرانی و مهندسی انسجام اجتماعی انجام شده است. داده‌های میدانی این مطالعه از سه منبع اصلی جاری گردیده است: مصاحبه‌های عمیق با ۳۰ نفر از مدیران ستادهای محرم و هیأت‌های مذهبی، مشاهدات مشارکتی در ۱۵ آیین شاخص اعم از پیاده‌روی اربعین و دسته‌های عزاداری در تهران و مشهد و تحلیل اسناد بالادستی از قبیل سیاست‌های فرهنگی ستاد محرم. یافته‌ها، الگوی سه لایه «حکمرانی آیینی هم تنیده» را آشکار ساخت که در لایه زیرساختی، شبکه حکمرانی متشکل از نهادهای رسمی (ستادهای محرم) و غیررسمی (هیأت‌ها) به کمک مکانیسم‌های تنظیم‌گری گفتمانی (مانند تأکید بر وحدت اسلامی) و سرمایه‌گذاری نمادین تبیین می‌شود. در لایه فرآیندی، بازتولید هویت از طریق بدن‌مندی آیینی (تجربه جسمانی جمعی در مراسم‌هایی همچون زنجیرزنی)، روایت‌سازی تلفیقی (ادغام نمادهای عاشورا و دفاع مقدس) و مرزکشی هویتی (تقابل گفتمانی میان «حسین (ع) در برابر یزید») به اثبات می‌رسد. نهایتاً، در لایه پیامدی، مهندسی انسجام از طریق شبکه‌سازی اعتماد در میان هیأت‌ها، مصالحه گری در مناطق چند فرهنگی (مانند مراسم مشترک شیعه و سنی در زاهدان) و تاب‌آوری در بحران‌ها با تبدیل هیأت‌ها به نهادهای امداد خودجوش تحقق می‌یابد. از مهم‌ترین چالش‌های مطالعاتی، گسست زمانی اثرگذاری مراسم فراتر از ایام محرم تشخیص داده شد و پیشنهاد نهادینه‌سازی برنامه‌های بین‌مناسکی همچون اردوهای جهادی هیأت‌ها به عنوان راه‌حل مطرح گردید. این پژوهش با ارائه مدلی بومی، گامی مؤثر در مسیر تولید علم نافع حکمرانی دینی در گام دوم انقلاب به شمار می‌آید.
کلیدواژه‌ها
موضوعات


مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 31 مرداد 1405