فصلنامه علمی دانش حکمرانی

فصلنامه علمی دانش حکمرانی

ارائه الگوی حکمرانی داده محور زنجیره تولید نان در ایران؛ مطالعه موردی تجربه طرح هوشمندسازی آرد یارانه ای

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 ستاد علم، فناوری و نوآوری دبیرخانه شورای عالی انقلاب فرهنگی
2 گروه اقتصاد دانش‌بنیان، پژوهشکده مطالعات فناوری، تهران، ایران.
3 گروه سیاست نوآوری و آینده‌نگاری، پژوهشکده مطالعات فناوری، تهران، ایران.
چکیده
سیاست‌های حمایتی دولت‌ها در حوزه کالاهای اساسی، به‌ویژه یارانه نان، به دلیل ماهیت راهبردی این کالا، پیچیدگی زنجیره تأمین و حساسیت‌های اقتصادی و اجتماعی، همواره با چالش‌های اجرایی و حکمرانی مواجه بوده‌اند. در سال‌های اخیر، رویکرد «حکمرانی داده‌محور» به‌عنوان پاسخی نوین به ناکارآمدی سیاست‌های سنتی مطرح شده است؛ با این حال، بخش قابل توجهی از مطالعات موجود یا در سطح تحلیل‌های اقتصادی باقی مانده‌اند یا داده‌محوری را صرفاً به‌مثابه یک ابزار فناورانه بررسی کرده‌اند و کمتر به آن به‌عنوان یک منطق حکمرانی توجه داشته‌اند. پژوهش حاضر با هدف ارائه یک الگوی حکمرانی داده‌محور، تجربه «طرح هوشمندسازی توزیع آرد یارانه‌ای» در ایران را به‌عنوان یک مطالعه موردی مورد بررسی قرار می‌دهد. این پژوهش با بهره‌گیری از روش مطالعه موردی با رویکرد کیفی، از طریق انجام مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته با 17 نفر از دست اندرکاران طرح و تحلیل گزارش‌های سیاستی، به استخراج و یکپارچه‌سازی مقولات محوری و استخراج الگو پرداخته است. یافته‌ها نشان می‌دهد الگوی حکمرانی داده‌محور مستتر در این تجربه، در سه سطح به‌هم‌پیوسته شکل گرفته است: اصول عمومی حکمرانی داده‌محور (شامل شخصی‌سازی سیاستگذاری، اعمال سیاست بر اساس داده‌های عملکردی و یادگیری تدریجی)، اقتضائات و ویژگی‌های بخشی (شناسایی نقطه تعیین‌کننده زنجیره، تولید و ثبت داده در نقطه ارائه خدمت و توجه به ویژگی‌های ذاتی کالا)، و الزامات اجرایی (تنظیم‌گری نرم، اولویت اصلاح فرایند بر اصلاح ساختار و مشارکت فعال بخش خصوصی در زیرساخت داده‌ای). نتایج همچنین نشان می‌دهد که هوشمندسازی به‌تنهایی جایگزین ابزارهای اقتصادی نیست، بلکه در ترکیب با اصلاح سازوکارهای قیمتی و نهادی، می‌تواند منجر به ارتقا کارایی سیاست و تحقق بیشتر عدالت شود. نوآوری مقاله در ارائه یک الگوی تلفیقی حکمرانی داده‌محور و بازتعریف آن به‌مثابه یک سازوکار تنظیم‌گر و وابسته به زمینه است که در آن داده‌های عملکردی از طریق اتصال به قواعد تخصیص یارانه، سازوکارهای انگیزشی و اصلاح مستمر سیاست، به ابزار بازتنظیم رفتار بازیگران اقتصادی تبدیل می‌شود.
کلیدواژه‌ها
موضوعات


مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 29 آبان 1405