حکمرانی خانواده در ایران؛واکاوی نقش زبان در انسداد کارکردی قوانین حوزه خانواده مقایسه تطبیقی اصلاحات حقوقی تونس، مراکش و ایران

بوستانی, لیلا; زمانیان, مصطفی

doi:10.22034/jokog.2026.582577.1210

حکمرانی خانواده در ایران؛واکاوی نقش زبان در انسداد کارکردی قوانین حوزه خانواده مقایسه تطبیقی اصلاحات حقوقی تونس، مراکش و ایران

مقالات آماده انتشار

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

لیلا بوستانی ¹

مصطفی زمانیان ²

¹ دانشکده حکمرانی دانشگاه تهران

² دانشکده حکمرانی/دانشگاه تهران

10.22034/jokog.2026.582577.1210

چکیده

حکمرانی خانواده در ایران دهه هاست که بین سیالیت مطالبات اجتماعی و تصلب قانون در نوسان است. پژوهش حاضر با عبور از تبیین‌های صرفاٌ فقهی، بر آن است تا نقش »زبان «را به عنوان زیربنای این انسداد واکاوی کند. هدف اصلی، تبیین این مسئله است که چگونه ساختار نحوی جنسیتی زبان مبدأ (عربی) از طریق ترجمه، بر زبان خنثای مقصد (فارسی) تحمیل شده و منجر به شکل‌گیری نظام حقوقی‌ای شده که کارکرد نظم‌بخشی‌اش را از دست داده و تبدیل به عامل اضطراب شده است.

این پژوهش با روش کتابخانه‌ای و مطالعه اسنادی انجام شده است. در بخش مطالعه تطبیقی، فرآیند اصلاحات حقوقی در ایران با کشورهای تونس و مراکش مورد مقایسه قرار گرفته است. چارچوب نظری تحقیق با اشاره به رخداد فهم در افق زبان با تکیه بر آراء هایدگر و گادامر و بر پایه نظریه امپریالیسم زبانی رابرت فیلیپسون و فرضیه نسبیت زبانی ساپیرورف استوار است.

یافته‌های پژوهش گویای آن است که تجانس زبانِ فرهنگ، فقه و قانون در کشورهای عربی‌زبان مانند تونس و مراکش این امکان را ایجاد کرده است که با تغییر زبانی و آزادسازی تفسیر زبان از بحران حقوقی خانواده عبور کنند. اما در ایران گسست بین زبان فقه و قانون از سویی و غلبه ساختار نحوی زبان عربی به‌عنوان زبان خدا مانع از سیّالیت حقوقی شده است. این یک انسداد کارکردی در دستور زبان برابری‌خواهانه فارسی محسوب می‌شود

کلیدواژه‌ها

حکمرانی خانواده

تصلب قانون

تصلب ترجمه

امپریالیسم زبانی

آزادسازی تفسیرزبان

موضوعات