فصلنامه علمی دانش حکمرانی

فصلنامه علمی دانش حکمرانی

رویکرد غیرغربی به حکمرانی فراملّی امنیت: ابتکار امنیت جهانی چین و طرح‌های ایرانی برای امنیت دسته جمعی در خاورمیانه

نوع مقاله : مقاله علمی ترویجی

نویسنده
گروه مطالعات شرق و جنوب آسیا و اقیانوسیه، دانشکده مطالعات جهان، دانشگاه تهران، تهران، ایران
چکیده
نظام حکمرانی جهانی که پس از جنگ جهانی دوم و در چارچوب نهادهای لیبرال بین‌المللی شکل گرفت، امروزه با بحران‌های فزاینده‌ای مواجه است. تشدید منازعات ژئوپلتیکی، ناکارآمدی نهادهای چندجانبه مانند شورای امنیت در ممانعت از اشاعه خشونت، و افزایش بی‌سابقه نیازهای بشردوستانه، همگی نشانه‌هایی از فرسایش مشروعیت و کارآمدی نظم موجود هستند. در این میان، روایت‌های انتقادی نسبت به معیارهای دوگانه غربی در حوزه امنیت بین‌المللی تقویت شده و بازیگران غیرغربی تلاش دارند با ارائه ابتکارات بدیل، در بازتعریف مفاهیم و سازوکارهای امنیت جهانی نقش‌آفرینی کنند. چین به‌ عنوان قدرتی در حال خیزش، با ابتکار «امنیت جهانی» کوشیده است اصولی چون احترام به حاکمیت، پرهیز از مداخله‌گری، و مقابله با یک‌جانبه‌گرایی را در قالب گفتمانی جدید نهادینه سازد. در سطح منطقه‌ای، جمهوری اسلامی ایران نیز با طرح‌هایی چون «ائتلاف امید» و «مودت»، به دنبال ایجاد سازوکار امنیتی بومی در خلیج فارس و ارائه بدیلی مقابل گفتمان ایالات متحده مبتنی بر مداخلات خارجی بوده است.

پژوهش حاضر با رویکردی کیفی و روش تحلیل تطبیقی، به بررسی ظرفیت‌های گفتمانی این دو ابتکار در مواجهه با نظم امنیتی مسلط می‌پردازد. هدف آن، تحلیل تفاوت‌های ساختاری و مفهومی و ظرفیت‌های هر یک در شکل‌دهی به گفتمان‌های آلترناتیو غیرغربی در مقوله حکمرانی امنیت فراملی است. این مطالعه نشان می‌دهد که اگرچه هر دو ابتکار در سطح عملیاتی با چالش‌هایی جدی مواجه هستند، اما از منظر گفتمانی، می‌توانند زمینه‌ساز تحول در منطق امنیت بین‌المللی به ویژه در میان کشورهای جنوب جهانی باشند.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

منابع فارسی
امام‌زاده‌ئی، محمدرضا، محمدشریف شاهی، امیرمقامی و دیگران(1401) چالش‌های اساسی حکمرانی جهانی در نبود دولت جهانی حق بنیاد، فصلنامه مطالعات بین‌المللی، 77(1)، صص: 237-256.
بهرامی، سیامک(1394) بررسی انتقادی حکمرانی جهانی: حکمرانی غربی یا سیستم غیرقطبی جهانی، رهیافت‌های سیاسی و بین‌المللی، 41، صص: 36-69.
حیدری‌فرد، سجاد(1396) تحول مفهوم حکمرانی جهانی در روابط بین‌الملل، فصلنامه تحقیقات سیاسی بین‌المللی، 32، صص: 147-176.
ظریف, محمد جواد . (1403). به سوی چشم انداز تحول آفرین برای غرب آسیا: ایجاد "انجمن گفتگوی غرب آسیای مسلمان (MWADA). (e215204). Iranian Review of Foreign Affairs15(2), e215204 doi: 10.22034/irfa.2025.215204
References
Address by Chinese President Xi Jinping at conference marking 70th anniversary of Five Principles of Peaceful Coexistence, 1 July, 2024, Ministry of Water Resources of the People’s Republic of China, http://www.mwr.gov.cn/english/News/NationalNews/202407/t20240701_1714729.html
Breslin, Shaun and Geremy Garlick, “China’s new global governance institutions,” EuroHub4Sino Policy Paper, April 02, 2024, https://doi.org/10.31175/eh4s.2014.02
Chaziza, Mordechai (2023), The Non-Interference Principle and the BRI Grand Strategy in the GCC, China Report, 59(1)
Divsallar, Abolrassol (2021), “Shifting Threats and Strategic Adjustment in Iran’s Foreign Policy: The case of Strait of Hormuz” British Journal of Middle Eastern Studies, 49(5)pp: 873-895.
Ekman, Alice, China’s Global Security Initiative: When the process matters more than the content,European Union Institute for Security Studies, May 2023, Brief 5, https://www.iss.europa.eu/sites/default/files/EUISSFiles/Brief_5_China%27s%20Global%20Security%20Initiative.pdf
Embassy of the People’s Republis of China in the Independent State of Samoa, “President Xi Jinping Attends the First China-Arab States Summit and Delivers a Keynote Speech, Underscoring the Importance of Carrying Forward the Spirit of China-Arab Friendship Featuring Solidarity and Mutual Assistance, Equality and Mutual Benefit, and Inclusiveness and Mutual Learning and Jointly Building a China-Arab Community with a Shared Future in the New Era” December 14, 2022, http://ws.china-embassy.gov.cn/eng/xwdt/202212/t20221214_10990144.htm
Haenle, Paul, Nathaniel Sher(2022) “Initiative Diplomacy: Chia’s New Rules for Global Governance, Security and Development” East Asian Policy, 15(4), pp: 7-21.
Jash, Amrita (2025), “Africa Pivots to China’s Global Security Initiative”, Observer research Foundation, https://www.orfonline.org/research/africa-pivots-to-china-s-global-security-initiative
Kewalramani, Manoj (2023) Understanding US Alliances or Quest for a New Security Architecture? Takshashila Institution, https://static1.squarespace.com/static/618a55c4cb03246776b68559/t/63d3edbe96a7930e88e2d103/1674833346759/TDD-China%27s+Global+Security+Initiative-MKR-V1.0+%282%29.pdf
Kirchner, Emil, James Sperling, Global Security Governance: Competing Perceptions of Security in the 21st Century (London: Routledge, 2007)
Mariani, Benardo, 2024, China’s Global Security Vision in a Changing World, Peace and Conflict Resolution Evidence Platform, https://peacerep.org/wp-content/uploads/2024/04/Chinas-Global-Security-Vision-in-a-Changing-World-DIGITAL.pdf
Ministry of Foreign Affairs of People’s Republic of China, “Wang Yi Elaborates on China's View on Improving Global Governance,” February 19, 2025, Official website of Foreign Affairs Ministry of PRC, https://www.fmprc.gov.cn/eng/wjbzhd/202502/t20250219_11558896.html#:~:text=China%20advocates%20a%20universally%20beneficial,and%20inclusiveness%20in%20global%20governance.
Mitev, Vladimir, Experts' assessment of Mohammad Javad Zarif's proposed MWADA (Amity) plan for West Asia: The strategy of amity is good for the region and means Iran skinning its policies, The Persian Bridge of Friendship, December 29, 2024, https://persianbridge.substack.com/p/experts-assessment-of-mohammad-javad?utm_campaign=post&utm_medium=web
Simsek, Ayhan, Iranian FM in Munich Proposes Regional Dialogue Forum, Anadolu News Agency, February 19, 2017, https://www.aa.com.tr/en/middle-east/iranian-fm-in-munich-proposes-regional-dialogue-forum/753652
Smith, Stive, Amelia Hadfield, Tim Dunne, Foreign Policy: Theories, Actors, Cases (Oxford: Oxford University Press, 2016).
The Global Security Initiative Concept Paper, February 21, 2023, Embassy of the Republic of China in the Republic of Maldives, http://mv.china-embassy.gov.cn/eng/zgyw/202302/t20230221_11028774.htm
Xueying Zhang Yijia Jing (2024), A Mixed Pattern: China’s Exercise of Power Within the United Nations, Global Policy, 15(2),pp: 121-134.
Yazdanshenas, Zakiyeh, Alam Saleh, Iranian-Saudi detente and "Asianization" of the Persian Gulf: China fills the gap, Middle East Institute, March 5, 2023, https://mei.edu/publications/iranian-saudi-detente-and-asianization-persian-gulf-china-fills-gap
Zarif, Mohammad Javad, A new Iranian approach to regional security and prosperity, by M. Javad Zarif, The Economist, December 23, 2024, https://www.economist.com/by-invitation/2024/12/23/a-new-iranian-approach-to-regional-security-and-prosperity-by-m-javad-zarif