فصلنامه علمی دانش حکمرانی

فصلنامه علمی دانش حکمرانی

بررسی سناریو های اصلاح نظام تنطیم گری و رابطۀ مالی دولت با بخش بالادست صنعت نفت و گاز

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشکده مهندسی نفت، دانشگاه صنعتی امیرکبیر، تهران، ایران.
2 دانشکده مهندسی مکانیک، دانشگاه تهران، تهران، ایران
چکیده
یکی از مهم‌ترین حوزه‌هایی که در بخش سیاست‌گذاری می‌تواند تأثیر بسزایی در حداکثرسازی منافع ملی کشورداشته باشد، نوع رابطه مالی صنعت نفت (شرکت ملی نفت به نمایندگی از صنعت نفت) با دولت است. رابطه مالی میان شرکت ملی نفت و دولت در واقع ابزاری برای دولت جهت مداخله و سیاست‌گذاری بوده که می‌تواند در عملکرد تجاری شرکت ملی نفت نقش بسزایی داشته باشد. ازسوی دیگر، تنظیم‌گری از اجزاء اصلی حکمرانی انرژی محسوب می‌شود که در هماهنگی با سایر اجزا می‌تواند عملکرد صحیح بخش نفت و گاز را تضمین کند. در پژوهش حاضر با جمع آوری مجموعه‌ای از اطلاعات لازم جهت آسیب‌شناسی نظام تنطیم گری بالادست صنعت نفت و رابطۀ مالی دولت با شرکت ملی نفت از طریق مطالعات کتابخانه‌ای، مطالعات تطبیقی و مصاحبه با خبرگان حوزۀ انرژی جمع‌آوری و برگزاری نشست‌های متعدد سناریوهای اصلاح نظام تنظیم گری و رابطه مالی بالادست نفت و گاز به منظو گذار از وضع موجود و رسدن به وضعیت مطلوب در پنل تخصصی تدوین و در پنل خبرگانی و اعتبارسنجی و نهایی شدند. در مرحله اول پیشنهاد می‌شود تا سناریو فلات 1 که همان حفظ شرکت ملی نفت ذیل وزارت نفت و تبدیل ستاد این شرکت به تنظیم گر بالادست نفت و گاز و عقد قرارداد توسعه و بهره برداری توسط این نهاد تنظیم گر با شرکت های اکتشاف و تولید دولتی و غیردولتی است اجرا شود و به تدریج با فراهم شدن مقدمات لازم به سمت سناریو قله (وضع مطلوب) که همان تفکیک کامل لایه حکمرانی از یکدیگر است حرکت شود.
کلیدواژه‌ها

منابع
منابع فارسی    
خواجوی, تبیین وظایف و کارکرد های تنظیم گری د ر حوزهی نفت و گاز و مطالعه ی تجارب کشورهای منتخب. ماهنامه علمی اکتشاف و تولید نفت و گاز. 1394(130)، صفحات 21-29.
    تنظیم‌گری رقابت, در مجله تنظیم گفتار. سال 1401, اندیشکده حکمرانی شریف.
    زمانیان، نظام ملی تنظیم‌گری 1. مفهوم تنظیم‌گری و ارتباط آن با نظام حکمرانی. 1397, مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی.
    رستمی و مقیمی، بررسی چگونگی تشکیل نهادهای تنظیم مقررات انرژی در کشور با رویکرد تطبیقی. مطالعات حقوق انرژی، 2017. 3(2)، صفحات 219 - 254
    فدایی, ن. و م. جلالی, موانع و چالش‎های تنظیم گری اقتصادی در جمهوری اسلامی ایران در پرتو دولت رانتیر. پژوهش تطبیقی حقوق اسلام و غرب, سال 2022.
    امین‌زاده, ا. و ل. مقیمی, بررسی تطبیقی میزان اثرگذاری دولت در استقلال نهادهای تنظیم مقررات انرژی در بخش‌های برق، نفت و گاز. مطالعات حقوق انرژی, سال 2018. 4(2): صفحات 349 - 376.
    عظیم زاده آرانی, م., جایگاه تنظیم‌گری در فرایند خصوصی‌سازی صنعت گاز، مطالعه موردی: بازار گاز ایران. مطالعات راهبردی سیاستگذاری عمومی, 2019. 8(29): صفحات 225-247.
    گایینی, محمدرحمان, و میرزاده, چالش‌‌های دولت تنظیم گر با تأکید بر حوزه شرکت ملی پالایش و پخش فراورده‌های نفتی. فصلنامه علمی پژوهشی حقوق اداری, 2016. 3(10): صفحات 129-147
    کثیری و توانگر، مسائل راهبردی بخش انرژی در برنامه هفتم توسعه (۳): اصلاح ساختاری رابطه مالی شرکت ملی نفت ایران و دولت. 1402: تهران.
    نفرین منابع ؛ یا نعمت منابع. اقتصاد انرژی, 1386(99): 
    اکبری، سوهانکار و حیدری، نقشه راه تاسیس وزارت انرژی در ایران. رهیافت, 2021. 31(82): صفحات 84 تا 107.
    اندیشکده حکمرانی شریف, نظام تنظیم گری صنعت نفت و گاز ایران: 1. ضرورت تنظیم گری, م.پ. فروش,  1398، مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی,.
    وزارت نفت جمهوری اسلامی ایران. نمودار سازمانی، https://www.mop.ir/.
    قانون برنامه پنجساله هفتم پیشرفت جمهوری اسلامی ایران 1403. صفحات 36-38
توانگر،سید حامد، مرور تاریخچه روابط مالی دولت و شرکت ملی نفت، اندیشکده حکمرانی شریف، 1398، صفحات 66-71
 
References
Leal, F.I., E.E. Rego, and C. de Oliveira Ribeiro, Natural gas regulation and policy in Brazil: Prospects for the market expansion and energy integration in Mercosul. Energy Policy, 2019. 128: p. 817-829.
Shiravi, A. and F. Farahnakian, LEGAL ASPECTS OF GOOD REGULATION IN GOOD GOVERNANCE OF IRAN’S OIL SECTOR. Journal Of Researches Energy Law Studies, 2020. 6(2): p. 357-382.
Lahn, G., et al., Report on good governance of the national petroleum sector. 2007: Royal Institute of International Affairs.
Bebbington, A., et al., Governing extractive industries: Politics, histories, ideas. 2018: Oxford University Press.
Scientific- Propagative Journal of Oil & Gas EXPLORATION & PRODUCTOIN, 2021. 1400(189): p. 59-69.
Dale, S., BP statistical review of world energy. BP Plc, London, United Kingdom, 2021: p. 14-16.
Dale, S., BP statistical review of world energy. BP Plc, London, United Kingdom, 2022.
Elliott, S., Norwegian gas supplies to Europe, UK drop in September on heavy maintenance, A. Bowles, Editor. 2022, S&P Global Commodity Insights.
Gociu, A., The Norwegian Petroleum Regulatory Framework and the Transition to Green Energy’(2021). Queen Mary Law Journal. 1: p. 33.
Pereira, C.A.G., K. Olbertz, and M.A. Rost, Oil and gas regulation in Brazil. 2014.
Oil and gas regulation in Saudi Arabia: overview. 2019; Available from: https://uk.practicallaw.thomsonreuters.com/w-019-2522?transitionType=Default&contextData=(sc.Default)&firstPage=true#:~:text=Saudi%20Arabia’s%20Ministry%20of%20Petroleum,production%2C%20along%20with%20Saudi%20Aramco.
Oil and gas regulation in the Russian Federation: overview. 2021; Available from: https://uk.practicallaw.thomsonreuters.com/0-527-3028?transitionType=Default&contextData=(sc.Default)&firstPage=true#co_anchor_a457645.
U.S. Department of the Interior, The Federal Land Policy and Management Act of 1976, as amended. 2016: Washington, DC.
Alberta Energy Regulator. Available from: https://www.aer.ca/.
Qiu, X. and H. Li, Energy regulation and legislation in China. Envtl. L. Rep. News & Analysis, 2012. 42: p. 10678.
Energy Act 2016. 2016, Uk Parliament.
OECD, Driving Performance at Mexico’s ASEA, CNH and CRE. 2017: Paris.
Souhankar, Amirhossein, and Reza Hafezi. “Unsustainable Energy Planning in Resource-Rich Developing Economies: Case of Iran.” SDGs in Africa and the Middle East Region. Cham: Springer International Publishing, 2023. 1-25.