مؤسسه گروه پژوهشی سیاست‌گذاری و تحلیل راهبردی آیندگان فصلنامه علمی دانش حکمرانی 3060-5938 مقالات آماده انتشار 2026 08 22 A Foresight-Oriented Narrative Reading of Internal and External Governance in Universities and Higher Education Institutions: A Morphological Approach خوانشی (روایتی) آینده‌نگارانه از نحوه اداره و حکمرانیِ درونی و بیرونی دانشگاه‌ها و موسسات آموزش‌عالی؛ یک رویکرد مورفولوژیک 251380 10.22034/jokog.2026.560360.1167 FA سحر کوثری دانشیار، گروه مطالعات آینده علم و فناوری، موسسه تحقیقات سیاست علمی کشور، تهران، ایران 0000-0003-3226-7175 Journal Article 2025 11 17 This article analyzes the internal and external modes of administration and governance in universities and higher education institutions in Iran, aiming to provide a comprehensive framework for restructuring the managerial system of higher education in line with scientific, technological, and social transformations. Using documentary methods, expert interviews, and qualitative content analysis, the study identifies key parameters of university governance, including resource management, research management, educational management, organizational structure, scientific communication, power structure, leadership, supervision, and accreditation. Based on these findings and through morphological analysis, the future of the higher education governance system is illustrated in the form of four plausible scenarios.This article analyzes the internal and external modes of administration and governance in universities and higher education institutions in Iran, aiming to provide a comprehensive framework for restructuring the managerial system of higher education in line with scientific, technological, and social transformations. Using documentary methods, expert interviews, and qualitative content analysis, the study identifies key parameters of university governance, including resource management, research management, educational management, organizational structure, scientific communication, power structure, leadership, supervision, and accreditation. Based on these findings and through morphological analysis, the future of the higher education governance system is illustrated in the form of four plausible scenarios. این مقاله به تحلیل نحوه‌ اداره و حکمرانی درونی و بیرونی دانشگاه‌ها و مؤسسات آموزش عالی در ایران می‌پردازد و با هدف ارایه چارچوبی جامع برای بازآرایی نظام مدیریتی آموزش عالی، در جهت انطباق با تحولات علمی، فناورانه و اجتماعی انجام شده است. مقاله با بهره‌گیری از روش‌های اسنادی، مصاحبه‌ خبرگانی و تحلیل محتوای کیفی، به شناسایی پارامترهای کلیدی حکمرانی دانشگاهی از جمله مدیریت منابع، مدیریت پژوهش، مدیریت آموزش، ساختار سازمانی، ارتباطات علمی، ساختار قدرت، رهبری و نظارت و اعتبار بخشی پرداخته است. بر این اساس و مبتنی بر تحلیل مورفولوژیک، آینده‌ نظام حکمرانی آموزش عالی در قالب چهار سناریوی محتمل ترسیم گردیده است. در سناریوی اداره خودمختار کالج‌ها که در آن هر مؤسسه مانند یک کالج مستقل با آیین‌نامه خاص خود و مأموریت محدود آموزشی عمل می‌کند؛ سناریوی اداره مبتنی بر برنامه که با اصلاح آیین‌نامه جامع، ساختارهای منعطف و برنامه‌محور را می‌پذیرد و ترکیبی از اختیارات دانشگاه و هدایت بالادستی را برقرار می‌سازد؛ سناریوی خودمختاری دانشگاه با مأموریت‌های ملی و اجتماعی که در آن دانشگاه‌ها با آزادی علمی و اختیار بالا، مطابق مأموریت‌های ویژه خود آیین‌نامه اختصاصی تدوین کرده و نقش فعال در پژوهش، فناوری و تعامل با جامعه دارند؛ و در نهایت سناریوی وضعیت موجود که تداوم مدل فعلی اداره دانشگاه‌ها با ساختار متمرکز، بوروکراتیک و دارای چالش‌هایی مانند کندی تصمیم‌گیری، ضعف انسجام و محدودیت اختیارات دانشگاه‌هاست.نتایج نشان می‌دهد که برقراری تعادل میان حکمرانی درونی و بیرونی و گذار از ساختار بوروکراتیک به الگوی چندسطحی، چابک و پاسخ‌گو، شرط اساسی ارتقای کارآمدی نظام آموزش عالی کشور است.