مؤسسه گروه پژوهشی سیاست‌گذاری و تحلیل راهبردی آیندگان فصلنامه علمی دانش حکمرانی 3060-5938 4 10 2026 06 21 Supplementary Governance in Ashura Rituals: Identity Reproduction and Social Cohesion Engineering in Post-Revolutionary Iran حکمرانی مضاف در آیین‌های عاشورایی: تحلیل تجربی بازتولید هویت اسلامی-ایرانی و مهندسی انسجام اجتماعی در جمهوری اسلامی ایران 140 159 251378 10.22034/jokog.2026.529359.1113 FA مرتضی نثاری دانشگاه عالی دفاع ملی 0009-0007-0998-9272 سیدرضا حسینی استادیار و عضو هیئت علمی دانشگاه علوم انتظامی امین عباس بابایی دکتری مهندسی سیستم های فرهنگی، دانشگاه جامع امام حسین (ع). تهران. ایران 0009-0002-0031-706X مهدی ناظمی اردکانی دانشیار و عضو هیات علمی دانشگاه جامع امام حسین(ع) تهران. ایران 0009-0000-7071-2300 Journal Article 2025 06 09 This study aims to delineate the mechanisms of adjunct governance in Ashura rituals and to analyze its role in the reproduction of Islamic-Iranian identity and the engineering of social cohesion. The field data were gathered from three main sources: in-depth interviews with 30 managers of Muharram Committees and religious councils, participatory observations in 15 key rituals such as Arbaeen processions and mourning groups in Tehran and Mashhad, and analysis of high-level documents including the cultural policies of the Muharram Committee. The findings reveal a tri-layer model of “Integrated Ritual Governance.” In its infrastructural layer, it presents a governance network composed of official bodies (Muharram Committees) and unofficial entities (councils) employing discursive regulatory mechanisms (such as emphasizing Islamic unity) and symbolic capital investment. In the process layer, identity reproduction is demonstrated through ritual embodiment (collective physical experiences in ceremonies such as chain-striking), integrated narrative construction (blending the symbols of Ashura and the Sacred Defense), and discursive boundary formation (the rhetorical contrast of “Hossein versus Yazid”). Finally, in the outcome layer, social cohesion is engineered through trust-network building within councils, reconciliation in multicultural regions (e.g., joint Shia–Sunni ceremonies in Zahedan), and crisis resilience via converting committees into spontaneous relief structures. A major study challenge is the temporal rupture of ritual effects beyond Muharram, prompting proposals for institutionalizing inter-ritual programs such as committee camps. This study, by offering an indigenous model, represents an effective step toward generating beneficial knowledge in religious governance as envisioned in the Second Step of the Islamic Revolution. این پژوهش با هدف تبیین سازوکارهای حکمرانی مضاف در آیین‌های عاشورایی و تحلیل نقش آن در بازتولید هویت اسلامی-ایرانی و مهندسی انسجام اجتماعی انجام شده است. داده‌های میدانی این مطالعه از سه منبع اصلی جاری گردیده است: مصاحبه‌های عمیق با ۳۰ نفر از مدیران ستادهای محرم و هیأت‌های مذهبی، مشاهدات مشارکتی در ۱۵ آیین شاخص اعم از پیاده‌روی اربعین و دسته‌های عزاداری در تهران و مشهد و تحلیل اسناد بالادستی از قبیل سیاست‌های فرهنگی ستاد محرم. یافته‌ها، الگوی سه لایه «حکمرانی آیینی هم تنیده» را آشکار ساخت که در لایه زیرساختی، شبکه حکمرانی متشکل از نهادهای رسمی (ستادهای محرم) و غیررسمی (هیأت‌ها) به کمک مکانیسم‌های تنظیم‌گری گفتمانی (مانند تأکید بر وحدت اسلامی) و سرمایه‌گذاری نمادین تبیین می‌شود. در لایه فرآیندی، بازتولید هویت از طریق بدن‌مندی آیینی (تجربه جسمانی جمعی در مراسم‌هایی همچون زنجیرزنی)، روایت‌سازی تلفیقی (ادغام نمادهای عاشورا و دفاع مقدس) و مرزکشی هویتی (تقابل گفتمانی میان «حسین (ع) در برابر یزید») به اثبات می‌رسد. نهایتاً، در لایه پیامدی، مهندسی انسجام از طریق شبکه‌سازی اعتماد در میان هیأت‌ها، مصالحه گری در مناطق چند فرهنگی (مانند مراسم مشترک شیعه و سنی در زاهدان) و تاب‌آوری در بحران‌ها با تبدیل هیأت‌ها به نهادهای امداد خودجوش تحقق می‌یابد. از مهم‌ترین چالش‌های مطالعاتی، گسست زمانی اثرگذاری مراسم فراتر از ایام محرم تشخیص داده شد و پیشنهاد نهادینه‌سازی برنامه‌های بین‌مناسکی همچون اردوهای جهادی هیأت‌ها به عنوان راه‌حل مطرح گردید. این پژوهش با ارائه مدلی بومی، گامی مؤثر در مسیر تولید علم نافع حکمرانی دینی در گام دوم انقلاب به شمار می‌آید. https://www.jokog.ir/article_251378_94226c82a2cef20e2937482cb6f59d2a.pdf