مؤسسه گروه پژوهشی سیاست‌گذاری و تحلیل راهبردی آیندگان فصلنامه علمی دانش حکمرانی 3060-5938 مقالات آماده انتشار 2026 08 22 Policy Intervention Priorities for the Transition Away from Internal Combustion Engine Vehicles in Iran: An Analysis through Structural and Normative Lenses اولویتهای مداخله سیاستی در گذار از خودروهای احتراق داخلی در ایران: تحلیلی مبتنی بر لنزهای ساختاری و هنجاری 251376 10.22034/jokog.2026.569423.1184 FA امیرحسین آریان پور دانشجوی دکتری مدیریت فناوری و کارآفرینی، دانشکده مدیریت و حسابداری، دانشگاه علامه طباطبائی محمد نقی زاده دانشیار مدیریت تکنولوژی گروه مدیریت فناوری و کارآفرینی، دانشکده مدیریت و حسابداری دانشگاه علامه طباطبائی 0000-0002-6951-4523 مهدی گودرزی دانشیار مدیریت تکنولوژی گروه مدیریت فناوری و کارآفرینی، دانشکده مدیریت و حسابداری دانشگاه علامه طباطبائی سید سروش قاضی نوری نائینی استاد مدیریت تکنولوژی گروه مدیریت فناوری و کارآفرینی، دانشکده مدیریت و حسابداری دانشگاه علامه طباطبائی Journal Article 2025 12 29 The transition away from internal combustion engine vehicles represents one of the strategic challenges in energy, transportation, and technology policymaking in developing countries. This challenge extends beyond the simple substitution of one technology with another and encompasses techno-economic, socio-technical, political, and normative dimensions. In Iran, rising fuel consumption, the aging vehicle fleet, gasoline imbalances, infrastructural constraints, and institutional complexities have created significant uncertainties regarding the transition pathway. The aim of this study is to identify and prioritize policy intervention areas for the transition toward alternative-fuel vehicles in Iran by simultaneously employing structural and normative transition lenses.<br /> <br /> This research is applied in purpose and adopts a modified Delphi approach. Data were collected through two Delphi rounds involving 20 experts from the fields of energy, transportation, policymaking, and the automotive industry. The analytical framework was developed based on three transition perspectives—techno-economic, socio-technical, and political-governance—alongside two normative lenses, namely Responsible Research and Innovation (RRI) and Social Practices (SP). Data were analyzed using the Friedman and binomial nonparametric tests.<br /> <br /> The findings indicate that no statistically significant differences exist among the three perspectives, suggesting that all three dimensions are equally important for understanding the transition process. However, at the component level, policy priorities are distributed unevenly and sequentially across the transition process. Components related to resource foresight, infrastructure development, demand formation, innovation systems, government objectives, coalitions and interests, and institutional capacities achieved the highest levels of expert consensus. In contrast, many components associated with transparency, accountability, and social institutionalization have not yet reached a significant level of policy priority.<br /> <br /> Accordingly, the findings suggest that the transition toward alternative-fuel vehicles in Iran is a staged and sequential process whose success depends on the prioritization and timing of policy interventions. In other words, the automotive transition in Iran is not merely a matter of technology choice; rather, it is fundamentally concerned with reducing uncertainty, establishing long-term policy directionality, mobilizing resources, coordinating stakeholders, and gradually institutionalizing social practices. گذار از خودروهای احتراق داخلی یکی از چالش‌های راهبردی سیاست‌گذاری انرژی، حمل‌ونقل و فناوری در کشورهای در حال توسعه است؛ چالشی که فراتر از جایگزینی یک فناوری با فناوری دیگر، ابعاد فنی-اقتصادی، اجتماعی-فنی، سیاسی و هنجاری را دربر می‌گیرد. در ایران، رشد مصرف سوخت، فرسودگی بخشی از ناوگان، ناترازی بنزین، محدودیت‌های زیرساختی و پیچیدگی‌های نهادی، مسیر این گذار را با عدم‌قطعیت‌های قابل توجهی مواجه ساخته است. هدف این پژوهش، شناسایی و اولویت‌بندی حوزه‌های مداخله سیاستی در گذار به خودروهای سوخت جایگزین در ایران با بهره‌گیری هم‌زمان از لنزهای ساختاری و هنجاری گذار است.<br /> <br /> این پژوهش از نظر هدف، کاربردی و از نظر روش، مبتنی بر رویکرد دلفی اصلاح‌شده است. داده‌ها طی دو مرحله دلفی و با مشارکت ۲۰ نفر از خبرگان حوزه‌های انرژی، حمل‌ونقل، سیاست‌گذاری و صنعت خودرو گردآوری شد. چارچوب تحلیلی پژوهش بر پایه سه دیدگاه فنی-اقتصادی، اجتماعی-فنی و سیاسی-حکمرانی و دو لنز هنجاری نوآوری مسئولانه (RRI) و کنش‌های اجتماعی (SP) طراحی شد. تحلیل داده‌ها با آزمون‌های ناپارامتریک فریدمن و دوجمله‌ای انجام گرفت.<br /> <br /> نتایج نشان می‌دهد که میان سه دیدگاه اصلی گذار، تفاوت معناداری وجود ندارد و هر سه در تحلیل گذار اهمیت دارند. با این حال، در سطح مؤلفه‌ها، اولویت‌های سیاستی به‌صورت ناهمگون و مرحله‌ای توزیع شده‌اند. مؤلفه‌های مرتبط با آینده‌نگری در منابع، زیرساخت، تقاضا، سیستم‌های نوآوری، اهداف دولت، ائتلاف‌ها و منافع، و نهادها و ظرفیت‌ها بیشترین سطح اجماع را کسب کرده‌اند. در مقابل، بسیاری از مؤلفه‌های مرتبط با شفافیت، مسئولیت‌پذیری و نهادینه‌سازی اجتماعی هنوز به اولویت نرسیده‌اند.<br /> <br /> <br /> بر این اساس، گذار به خودروهای سوخت جایگزین در ایران یک فرآیند مرحله‌ای و توالی‌مند است و موفقیت آن به اولویت‌بندی و زمان‌بندی مداخلات سیاستی وابسته است. به بیان دیگر، گذار خودرویی در ایران بیش از آنکه صرفاً مسئله انتخاب فناوری باشد، مسئله‌ای مرتبط با کاهش عدم‌قطعیت، افق‌گذاری سیاستی، جهت‌دهی منابع، هماهنگی بازیگران و نهادینه‌سازی تدریجی کنش‌های اجتماعی است.