مؤسسه گروه پژوهشی سیاست‌گذاری و تحلیل راهبردی آیندگان فصلنامه علمی دانش حکمرانی 3060-5938 4 10 2026 06 21 Rethinking the Legitimacy of Data-Driven Governance in Public Law with a Focus on the Iranian Legal Experience بازاندیشی مشروعیت حکمرانی داده‌محور در نظام حقوق عمومی با تأکید بر تجربه حقوقی ایران 94 118 243234 10.22034/jokog.2026.539794.1136 FA مهدی مرادی برلیان استادیار، گروه حقوق عمومی و بین الملل، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه مازندران، مازندران، بابلسر، ایران 0000-0002-2881-1556 محمدقاسم تنگستانی دانشیار، گروه حقوق بین‌الملل، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران 0000-0002-9334-9644 Journal Article 2025 08 07 The recent transformation of governance through the rise of data-driven paradigms has inaugurated a new phase in which data is no longer a mere instrument of decision-making but a foundational source of legitimacy in public administration. Data-driven governance, relying on algorithmic analysis, evidence-based decision-making, and traceability of administrative processes, claims to enhance efficiency and transparency. Yet, it simultaneously raises fundamental challenges regarding core principles of public law, including legality, attribution of decisions, human dignity, and democratic oversight. Adopting an analytical-critical approach and using documentary-theoretical methods, this study examines three key Iranian policy documents: the “Smart Government Roadmap” (2025), the “Executive Guideline for Data-Driven Governance” (2025), and the “Performance Evaluation By-law” (2024). The findings reveal that despite the development of extensive technological infrastructures, there remains a lack of an independent public law framework to regulate algorithms, ensure legal attribution, and provide remedies for automated decisions. Drawing on comparative insights and domestic evidence, the article argues that the legitimacy of data-driven governance in Iran can only be guaranteed if human dignity and legal accountability are embedded at the core of public law architecture. Accordingly, it proposes the establishment of a National Data Regulator, mechanisms of algorithmic accountability, and transparent performance evaluation standards. تحول حکمرانی در دهه‌های اخیر با برآمدن پارادایم داده‌محور، وارد مرحله‌ نوینی شده است؛ مرحله‌ای که در آن، داده نه صرفاً ابزار تصمیم‌سازی، بلکه بنیان مشروعیت نظم اداری تلقی می‌شود. حکمرانی داده‌محور با تکیه بر تحلیل الگوریتمی، تصمیم‌سازی مبتنی بر شواهد و قابلیت ردیابی فرایندها، مدعی ارتقای کارآمدی و شفافیت است؛ اما هم‌زمان نسبت آن با اصول بنیادین حقوق عمومی از جمله قانونی‌بودن، انتساب حقوقی تصمیمات، کرامت انسانی و نظارت دموکراتیک، پرسش‌برانگیز است. پژوهش حاضر با رویکرد تحلیلی ـ انتقادی و روش اسنادی ـ نظری، ضمن مرور ادبیات نظری، سه سند سیاست‌گذاری و اجرایی ایران شامل «نقشه راه دولت هوشمند» (۱۴۰۴)، «دستورالعمل تدوین برنامه عملیاتی نظام حکمرانی داده‌مبنا» (۱۴۰۴) و «بخشنامه ارزیابی عملکرد ۱۴۰۳» را تحلیل کرده است. یافته‌ها نشان می‌دهد که با وجود توسعه ساختارهای فناورانه برای تصمیم‌سازی داده‌محور، فقدان یک چارچوب مستقل حقوق عمومی برای تنظیم‌گری الگوریتم‌ها، تضمین انتساب حقوقی و جبران آثار تصمیمات خودکار همچنان مشهود است. بر پایه مطالعه تطبیقی و تحلیل اسناد داخلی، مقاله نتیجه می‌گیرد که مشروعیت دولت داده‌محور تنها زمانی تضمین می‌شود که اصول کرامت انسانی و پاسخ‌گویی حقوقی در هسته معماری حقوق عمومی ایران تعبیه گردد. در پایان، راهکارهایی همچون تأسیس نهاد تنظیم‌گر ملی داده‌های عمومی، طراحی سازوکارهای مسئولیت‌پذیری الگوریتمی و شفاف‌سازی معیارهای ارزیابی عملکرد پیشنهاد شده است. https://www.jokog.ir/article_243234_e4977218f06a1fea5901cbddb1f9c728.pdf